Blag 3: Múnla gnó

business-model

Múnla gnó ná gníomhaíocthaí pleanáilte dírithe ar thorthaí agus brabús sa mhargadh. I gcás múnla gnó i ríomhthráchtáil, baintear leas as gnéithe uathúil bainteach leis an idirlíon.

Bhí roinnt eolas agam faoi mhúnlaí gnó mar go raibh nasc leis agus na rudaí a bhí á phlé againn sna modúil mhargaíochta agus staidéir eagraíochtaí sa chéad bhliain. Phléamar múnla gnó do chomhlachtaí san fhíor saol ach ní raibh mórán ar eolas agam faoi mhúnla gnó do chomhlachtaí digiteach. Chabhraigh an tuiscint a bhí agam nuair a bhí mé ag foghlaim faoi mhúnla gnó do chomhlachtaí digiteach.

Tá ocht príomh eilimintí sa mhúnla gnó; ráiteas luacha, múnla ioncam, deis mhargadh, timpeallacht iomaíocht, straitéis mhargaíochta, forbairt eagraíochta agus foireann bhainistíochta.

Ráiteas luacha ná léiriú de cad a bhfuil á dhéanamh ag do chomhlacht. Tóg ráiteas luacha Spotify, mar shampla, “Soundtrack your life”. Tá sé soiléir ón ráiteas luacha go bhfuil ceol a chuir ar fáil acu.

Múnla ioncam ná an tslí ina gcruthaítear airgead agus a dhéanann an comhlacht brabús. Na príomh samplaí ná fógraíocht, síntiús, táille idirbheart, díolachán agus cleamhnaithe.

An deis mhargadh ná an áit agus méid luach atá an comhlacht ag díriú isteach air.

Timpeallacht iomaíoch ná na comhlachtaí eile atá ag oibriú sa deis mhargadh céanna agus a bhfuil táirge cosúil le do cheann féin acu.

Buntáiste iomaíoch: An bhfuil táirge níos fearr agat, nó an bhfuil sé níos saoire á dhéanamh i gcomparáid le do chuid iomaitheoirí?

Straitéis Mhargaíochta: Conas a bhfuil tú chun taispeáint don domhain go bhfuil do chomhlacht ag trádáil?

Forbairt eagraíochta, conas a bhfuil an chomhlacht chun rith go laethúil. Tá gá le fhoireann bhainistíochta stuama leis an gcomhlacht a rith.

Tá ar chomhlacht cinneadh a dhéanamh ar cén sórt múnla gnó a bhfuil siad chun cuir i bhfeidhm sa comhlacht. Braitheann sé ar na cineálacha ríomhthráchtáil a bhfuil á úsáid ag an gcomhlacht. Tá ceithre samplaí de na cineálacha ríomhthráchtáil seo a úsáideann gnónna ar líne. Tá trí cinn bunaithe ar chaidreamh mhargaidh; Business-2-Consumer (B2C), Business-2-Business (B2B) agus Consumer-2-Consumer (C2C). Tá ceann amháin bunaithe ar teicneolaíocht, Peer-2-Peer (P2P).

An cineál ríomhthráchtáil is coitianta ná B2C. Is nasc díreach é idir an comhlacht a bhfuil ag díol an táirge agus an tomhaltóir. Tosaíonn daoine ag smaoineamh faoi B2C chomh lua agus a luaitear ríomhthráchtáil.

{Ecommerce is commonly thought of as a business selling    something through an online interface to a consumer — also known as business-to-consumer (B2C).} (Hubspot, 2014)

Sampla de seo ná Amazon. Is féidir táirge a cheannach díreach ón soláthróir. Mar shampla, is féidir leat teilifís nó tóstaer a cheannach díreach ón suíomh agus é a úsáid i do theach féin.

Tagraíonn B2B le comhlacht a dhíolann tairgí do comhlacht eile a gcabhraíonn leis an gcomhlacht sin reachtáil ó lá go lae.

{It may be as fundamental to their business as selling iron to a construction company, or as supplemental as selling coffee to be consumed by employees.(B2C).} (Hubspot, 2014)

Sampla den cineál ríomhthráchtáil seo na Cisco, soláthraí líonra. Is feidir le comhlactaí bogearraí nó crua-earraí Cisco a úsáid chun cur leis a gnó féin.

Tá C2B saghas aisteach ina bhfuil sé ag obair san treo eile.

{In a consumer-to-business (C2B) model, consumers sell products and services to businesses, instead of the other way around.}  (Hubspot, 2014)

Cabhraíonn sé le comhlachtaí mar gur féidir le tomhaltóirí a bpraghas féin a hainmniú. Is foirm digiteach é de na saghas fógraí a feictear sna nuachtán áitúla ‘Painter Wanted’, mar shampla, a bhí ann roimh an ré dhigiteach.

{In a consumer-to-consumer (C2C) model, the ecommerce website serves to facilitate the transaction between two consumers.}  (Hubspot, 2014)

Leis an múnla seo, is feidir le tomhailtóirí díleál díreach lena chéile. Sampla den múnla seo ná Ebay, suíomh ina bhfuil tairgí ar ceant agus tá duine aonair ag déileáil le duine aonair eile.Ní eolaíocht cruinn é áfach, agus tá lipéidí éagsúla ag comhlachtaí ar leith. Bíonn níos mó ná múnla amháin in úsáid ag comhlacht amháin. Cé go bhfuil múnlaí difrúla ag Amazon agus Ebay go teoiriciúil, bíonn an bheirt acu ag déileáil i réimse múnla a chéile, le comhlachtaí ag feidhmiú ar Ebay, baintear leas as B2C agus baintear leas as beagnach gach múnla ar Amazon. Tá sé tábhachtach a bheith ar eolais faoi cén cineálacha ríomhthráchtáil a bhfuil á úsáid agat áfach ionas go mbeidh tú in ann díriú isteach air do mhúnla gnó. Tá tairge agat nó seirbhís agat, ach conas atá tú chun airgead a thuilleamh as?
{While it is critical to offer unique value to customers and continually generate revenue, the right business model accelerates the path to success. A solid business model enables digital businesses to not only survive downturns but also strengthens and grows businesses long term.} (Vindica, Pg 3)

Bíonn ar gnó digiteach smaoineamh go dian ar an múnla gnó a bhfuil siad chun cur i bhfeidhm mar ní hamháin go bhfuil an tuafás tairgí agus seirbhísí ab fhéidir leo a chuir ar fáil, ach murabh ionann na gnóthaí san saol mór, tá an iomad slí is féidir airgead a fháil do na tairgí agus seirbhísí seo. Samplaí de seo ná fógraíocht, táillí tarchuir, táillí idirbhearta agus síntiús.

Múnla gnó amháin ná an múnla tairseach. Cuirtear cuardach agus pacáistí inneachar is seirbhisí le chéile. Is féidir airgead a thuilleadh le roghnú nó meascthán de fógraíocht, táillí tarchuir, táillí idirbheartha agus síntiús.

Múnla eile ná a bheith ag feidhmiú mar ríomh-mhiondíoltóir. Tá sé cosúil leis an samhail traidisiúnta ach ar líne. {The payment infrastructure behind I-Commerce involves activity between vendors, credit card companies, banks, Internet Service Providers (ISPs), Certification Authorities (CAs), software companies and others.} (First Monday,1998)

Rogha eile ná a bheith ag feidhmiú mar solathróir inneachar. Cuirtear gach saghas ábharaíocht digiteach air líne . Is feidir airgead a thuilleadh ó síntiús nó daoine ag íoc as íosloadáil ach de gnáth tagann an chuid is mó den airgead ó fógraíocht.

{Acknowledging the reality of the online world as a virtual theme park where most rides are free, ecommerce players focused on finding ways to generate revenues based on the sheer volume of traffic that some sites could achieve.}  (The Truth about Internet Business Models)

Tá ar an chuid is mó de solaithroirí a n-ábhar a chuir ar líne saor in aisce mar nach bhfuil fonn ar daoine íoc as inneachar nuair atá an t-uafás de saor in aisce.

Múnla eile ná a bheith i do bhróicéir idirbheartha. Íocann daoine as an seirbhís a úsáid, cosúil le seirbhísí airgeadais. Sampla den múnla seo ná ‘Stripe’, comhlacht íocaíochta ar líne a bhunaigh bheirt fhir ó Luimní a bhfuil luacháil €3bn air.

Múnla a bhfuil tóir air ná cruthaitheoir margadh. Cruthaíonn siad timpeallacht ina bhfuil ina bhfuil ceannaí & díoltóir in ann teacht le chéile agus idirbhearta a dhéanamh. Tuileann siad airgead ó táillí idirbheartha. Sampla den múnla seo ná Ebay.

Múnla a bhfuil ag fás ná solathraí seirbhíse. Déannan roint acu airgead ó fógraíocht ach tá daoine sásta iad a cheannach nó síniú suas leis más áis mhatih é nó má cabhraíonn sé le daoine am a shábháil. Samplaí ná Google maps agus Gmail.

Múnla atá in úsáid go héifeachtach ach dream bheag comhlachtaí ná soláthraí pobail. Cuirtear gréasáin sóisialta ar fáil agus gintear úsáideoirí a n-ábhar féin. Glacann cuid acu le táillí idirbheartha ach tá chuid eile saor in aisce. Tuileann siad airgead ó fógraíocht agus sonraí margaíochta.

Tá an tuafás rudaí le smaoineamh faoi roimh a cruthaíonn tú múnla gnó. Níl aon freagra cheart a chuimsíonn gach comhlacht, ach má leanann tú na treoracha, is féidir leat an cinneadh is oiriúnaí dod’ chomhlacht a dhéanamh.

{There is an irony intrinsic to the mad rush to “discover” the dominant Internet business model. What awaits us is the perhaps deflating realization that, Internet company valuations aside, e-commerce is just, when all is said and done, another kind of business. As with businesses that have come before it, there are countless “right” answers, endless combinations of business models and infinite permutations of key themes and approaches. There will be no magic bullet. No matter how often consultants and academics pretend that business is more science than art, every practitioner knows that business is almost all art, just as the genius of nearly every corporate strategy lies in its implementation. So the truth is that there are no simple answers. Every e-commerce business is either viable or not viable.} (The Truth About Business models).

Bhí chuid mór eolas nua le foghlaim agam faoi múnla gnó i ríomhthráchtáil nach raibh ar eolas agam faoi staidéir a dhéanamh air múnla gnó san fíor saol. Táim cinnte go mbeidh buntáiste a bhaint leis an t-eolas seo a bheith agam. Má táim ag lorg post le comhlacht digiteach beidh mé abalta féachaint ar múnla gnó an comhlacht agus tuiscint níos fearr a bheith agam air. Tá sé soiléir go bhfuil an saol gnó ag aistriú le teicneolaíocht agus go mbeidh múnlaí gnó nua ag teacht leis.

Cuireann an teolas nua seo iontas agus imní orm. Cuireann sé iontas orm mar go bhfuil spás ann do chomhlachtaí nua fás agus táim cinnte go mbeidh slua comhlachtaí móra ag úsáid na múnlaí gnó seo nó cinn nua le linn na mblianta ós ár gcomhair. Tá imní orm go mbeidh rudaí ag bogadh ró-tapa agus nach mbeidh mé in ann post a fháil le gnó sa fíor saol má thógann an idirlíon an mhargadh go léir.

Scríobh mé i mo bhlag dheirneach faoi comhlacht a bhunadh san bhliain deirneach den chéim (BA Gnó agus Gaeilge). Labhair mé faoi comhlacht a cruthú a úsáideann intleachta saorga agus na deiseanna atá ann leis. Beidh sé an-dheacair é sin a dhéanamh áfach, ach cibé comhlacht a bhunaím san ceathrú bhliain beidh mé ag baint úsáid as múnla gnó. Is ardán iontach dom an teolas seo faoi múnla gnó i ríomhthráchtáil a bheith agam.

Reifreann

 

https://blog.hubspot.com/marketing/primer-ecommerce-business-models#sm.0001g1emefxopdvfu0j1agc8xh6k9 (Hubspot, 2014)

https://loop.dcu.ie/pluginfile.php/345914/mod_resource/content/0/Best_practice_for_OnlineBusinessModels_F.pdf (Vindica. Build Online Revenue)

http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/624/545 (First Monday)
https://loop.dcu.ie/pluginfile.php/322943/mod_resource/content/0/TruthaboutModels.pdf (The Truth about Business models

Blag 2: Intleachta Saorga

artificial_intelligence_benefits_risk

 

 

Beidh an blag seo a phlé intleachta saorga (Artificial Intelligence) . Léireoidh mé cad atá i gceist leis, cad atá ar eolas agam faoi, na deiseanna a chruthaíonn sé sa todhchaí agus conas a théann sé i bhfeidhm ar ár saol laethúil.

Roimh a ndearna mé staidéar ar AI, cheap mé go raibh ‘robots’ i gceist. Robots cosúil lena bhfeictear sna scannáin. Cheap mé go raibh na bots seo chun éirí níos cliste go dtí go raibh siad i bhfad níos cliste ná muidne agus go raibh siad chun ár bpoist go léir a thógaint. Cheap mé go raibh AI dainséarach freisin. Más rud é go raibh na bots seo níos cliste ná muidne, cad atá ann chun iad a stopadh cumhacht a thógaint dóibh féin?

I ndáiríre, níl é seo mar atá. Tá AI i bhfad níos ciúine ná na bots a bhí i m’intinn, agus gan dabht níl siad chun iarracht a dhéanamh an Domhain a thógaint trí fhoréigin. Úsaidimid AI gach lá, le Siri, Cortona agus moltaí Netflix  mar shampla. Más rud é go ndúirt tú deich mbliana ó shin, agus Nokia i do phóca agat, go mbeidh tú ábalta d’ fhón a stiúradh gan aon rud a dhéanamh ach labhairt leis bheadh daoine ag gáire fuat agus a rá go raibh tú ag féachaint ar an iomarca Sci- Fi. Seo atá muid áfach, agus ní mhothaíonn sé ait ar chur ar bith anois go bhfuilmid in ann é a dhéanamh agus táim cinnte go mbeidh scéal den chineál céinne ag AI.

{Artificial intelligence is a sub- field of computer science. Its goal is to enable the development of computers that are able to do things normally done by people — in particular, things associated with people acting intelligently}. (Computerworld, 2015)

Cur síos leathan é seo. Is feidir AI a bhriseadh suas i dtrí teideal éagsúla. AI laidir, AI lag, agus gach rud idir an bheirt.

{The work aimed at genuinely simulating human reasoning tends to be called strong AI,” in that any result can be used to not only build systems that think but also to explain how humans think as well.} (Computerworld, 2015)

Deirtear nach bhfuil aon samplaí de AI mar seo go fóil. An  saghas AI is bunuasaí ná AI lag.  

{Aimed at just getting systems to work, is usually called “weak AI” in that while we might be able to build systems that can behave like humans, the results will tell us nothing about how humans think. One of the prime examples of this is IBM’s Deep Blue, a system that was a master chess player, but certainly did not play in the same way that humans do.

Somewhere in the middle of strong and weak AI is a third camp (the “in-between”): systems that are informed or inspired by human reasoning. This tends to be where most of the more powerful work is happening today. These systems use human reasoning as a guide, but they are not driven by the goal to perfectly model it.}(Computerworld, 2015)

 

Sampla de seo ná IBM Watson.

Glaotar Ariticial Intelligence air, ach deireann Kevin Kelly, saineolaí san ábhar, go bhfuil sé níos cosúil le ‘Artificial Smartness’ go praiticiúil. Samplaí eile de AI ná face recognition, web search and missile guidance. Is feidir leo smaoineamh mar dhaoine, ach níl siad cosúil le daoine. Beidh AI abalta poist a bhaineann le héifeachtacht a dhéanamh níos fearr ná daoine mar go bhfuil daoine mí-éifeachtach go nádúrtha. Tógfaidh AI poist a bhfuil gá d’éifeacht leo cosúil le poist monarchan agus tascanna athchleachtadh mar go mbeidh siad abalta iad a dhéanamh níos tapúla ná daoine.

 

siri_3359038b
Siri 

 

Ní comhair duinn a bheith buartha faoi seo mar gur próiséas nádurtha é. Cailltear poist i gcónaí nuair a chuathas teicneolaíocht chun cinn. Bhí na Luddites drogallach glacadh le teicneolaíocht nua le linn an réabhlóid thionsclaíoch mar go raibh eagla orthua go raibh na meaisíní nua chun a bpoist a thógaint agus iad a fhágáil dífhostaithe. Cailleadh postanna, ach chruthaigh an teicneolaíocht postanna nua tionscal breosla chun na meaisíní seo a bhreosla.

The Luddite fallacy is the simple observation that new technology does not lead to higher overall unemployment in the economy. New technology doesn’t destroy jobs – it only changes the composition of jobs in the economy. (Economics.help)

Tarlóidh an rud céanna le AI. Athsholáthróidh AI poist bunaithe ar éifeachtacht, ach tiocfaidh deiseanna nua chun cinn. Beidh poist mhothúchánach agus seirbhísí ag daoine, bunaithe ar teaghmhail le daoine eile, rudaí nach feidir AI a dhéanamh.  Is cuma cé comh cliste atá teicneolaíócht, ní bheidh sé ina dhuine, agus dá bharr, beidh poist ar fáil duinn i gcónaí.  Beimid ag obair in éineacht le AI, muid ag treoradh é, agus é ag cabhrú linn. Mar shampla, tá ár áireamhán go héigríochtach níos cliste ná muidne ag déanamh uimhríocht, ach níl an tuiscint céanna agie, ná an cumas an uimhríocht agus an cumarsáid  a dhéanamh mar a dhéanann cuntasóir. Úsaidfear AI mar uirlis chun cabhrú linn.

Sna blianta amach romhainn, beidh deiseanna do fhiontraithe táirgí nua a cruthú trí theicneolaíocht intleachta saorga a chuir le sean tairgí. Tá caint faoi ghluaisteáin a chruthú le AI,b’fhéidir á tiomáint iad féin. Tá na chéad chomharthaí ag teacht le gluaisteáin a pháirceálann iad féin.

Tá orainn gnólacht a chruthú san bhliain deireanach den chúrsa seo, Gnó agus Gaeilge. Próiseas dian agus crua atá i gceist, go háirithe má tá gnólacht agat nach bhfuil ag tuilleadh airgead. Ba mhaith liom gnólacht a úsáideann hintleachta saorga a chruthú. Dúirt Kevin Kelly san agallamh le London Real, go íocfar thú maidir le cé chomh maith agus a úsáideann tú intleachta saorga. Ní bheadh sé éasca, ach ar a laghad tá tuairim éigin agam de conas a oibríonn AI. Má chruthaím féin, nó aon duine eile sa chúrsa, gnólacht a baineann le AI, ní féidir leo cáiliunt amach. Más rud é go dtuileann sé airgead, ar fheabhas. Mura thuileann sé airgead, beidh chuid mór foghlamtha ag bunaitheoir an comhlacht faoi AI gur féidir leo úsáid sa saol oibre. Tá AI ag teacht isteach inár saol, is cuma an dtaitníonn sé linn nó nach dtaitníonn. An t-aon cheist atá ann ná cé chomh fada agus a tógfaidh sé. Beidh orainn go léir dul i dtaithí air agus tá súil agam go gcabhraíonn an píosa taighde seo liom é sin a dhéanamh.

Ní comhair dúinn a bheith scanraithe den todhchaí. B’fhéidir nach bhfuil a fhios againn cad go díreach atá chun tarlú agus tá saghas ‘fear of the unknown’ ann. I leabhar Sun Tzu ‘The Art of War’ deireann sé “If you know the enemy and know yourself, you need not fefar the result of a hundred battles”. Má théann muid i dtaithí ar AI, b’fhéidir nach mbeidh sé mar namhaid againn, ach mar chara.

Reifreann

http://www.computerworld.com/article/2906336/emerging-technology/what-is-artificial-intelligence.html (Computerworld, 2015)

http://www.economicshelp.org/blog/6717/economics/the-luddite-fallacy/ (Economics.help, 2014)

The Art of War, Sun Tzu

https://londonreal.tv/kevin-kelly-the-inevitable/